Vitaminler

Sözlük anlamı “yaşam için elzem” olan vitaminler; büyüme, sinir ve sindirim sistemlerinin normal çalışması, besin öğelerinin verimli olarak kullanılması ve vücudun sağlıklı çalışmasında etkindir. Vücudun sağlıklı olarak büyümesi ve yaşamını sürdürmesi için minerallere de ihtiyacı vardır. Bu minerallerden bazıları vücut için elzemdir, çoğu hücre çalışması için şarttır. Bu nedenle gelişim üzerinde etkili mikrobesin ögelerinin temininde anne babalar çok dikkatli olmalı hap şeklinde desteklemekte çok tüm besin gruplarından yeterli ve dengeli miktarlarda alarak besin yetersizliği oluşmamasına dikkat etmelidirler. Çocuklukta vitamin ve mineraller için preparatları doz aşımını neden olabilir, asla doktorunuz önermedikçe kullanmayın. İştahı artsın, boyu daha iyi uzasın düşüncelerine kapılıp bazı ebeveynler çocuklarını vitamin mineral bombardımanına sokabiliyor bu sağlıksız sonuçlar doğurabilir, bilinçli olalım.

VİTAMİNLER

A vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 400 mcg RE
4-8 yaş: 500 mcg RE

Yararları

Eksikliğinde kilo alamama, boyun uzamaması, gözün parlaklığını yitirerek aşırı kuruması, gözyaşının yetersiz salgılanması, kuru ve pullanmış deri ve halk arasında tavuk karası diye adlandırılan gece körlüğü görülür.

Nelerde var?

En çok balık ciğerinde, yumurtada, tereyağında ve sarı renkli meyvelerde bulunur.

B1 vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 0.5 mg

4-8 yaş: 0.6 mg

Yararları

Büyüme döneminde sinir sisteminin gelişimi ve hızlı metabolizma için B1 vitaminine ihtiyaç vardır. Eksikliğinde; kusma, iştahsızlık, huzursuzluk, nefes almada zorluk, kalp çarpıntısı, morarma, kalp yetmezliği, merkezi sinir sistemi bozuklukları, kalp yetmezliği, ses kaybı ve beriberi hastalığı görülebilir.

Nelerde var?

Sebzelerde, tahıllarda, baklagillerde ve meyvelerde bulunur.

B2 vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 0.5 mg

4-8 yaş: 0.6 mg

Yararları

Eksikliği; görme bozukluklarına, dudak kenarlarında çatlaklara, deri ve mukoza hastalıklarına yol açar.

Nelerde var?

Sakatatta, süt ve peynirde ve bazı yeşil sebzelerde bulunur.

B6 vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 0.5 mg

4-8 yaş: 0.6 mg

Yararları

Eksikliğinde dilde şişme, göz, ağız ve burun çevresinde yağlanma görülür.

Nelerde var?

Tahıllar, yumurta, et ve ciğer yoğun olarak B6 içerir.

B12 vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 0.9 mcg

4-8 yaş: 12 mcg

Yararları

Eksikliği sinir hücrelerini kaplayan beyaz bir madde olan miyelinin kaybına neden olarak sinir sistemini zedeleyen ve anemiye yol açar.

Nelerde var?

Et, balık, deniz ürünleri ve yumurtada bulunan bu vitamini süt ve süt ürünleri de az miktarda içerir.

C vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 40 mg

4-8 yaş: 45 mg

Yararları

Bağışıklık sistemini dengede tutar. Dokularda kolejen (Cildin elastikiyet, gerginlik ve nemini sağlıyor) üretimi için faydalıdır.

Nelerde var?

Turunçgiller, brokoli, domates, biber, karnabahar ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde bolca bulunur,.

D vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 5 mcg

4-8 yaş: 5 mcg

Yararları

Eksikliği çocuklarda raşitizme neden olur. Kemiklerde kalsiyum ve fosfor dengesini düzenler. Eksikliğinde huzursuzluk, baş terlemesi, kaşıntı, uyku bozuklukları, ileriki aşamalarda kas güçsüzlüğü, kafatasında yumuşama, büyümüş bıngıldak, kafatası büyüklüğü, dişlerin geç çıkması, diş çürümeleri ve diş minesi bozuklukları görülür.

Nelerde var?

Hem beslenme hem de güneş ışığı yoluyla alınır. Balık ciğerinde, az olarak peynir, süt, tereyağı ve yumurta sarısında bulunur.

E vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 6 mg

4-8 yaş: 7mg

Yararları

Antioksidan etkiye sahiptir ve metabolik hızın arttığı okul ve ergenlik çağında zararlı maddeleri temizleyici etkisi vardır. Eksikliğinde anemi ve ödemler görülebilir.

Nelerde var?

Kuruyemişler, bazı bitkisel yağlar ve lifli yeşil, kepek, tahıl, soya fasulyesi ve yumurta gibi besinlerde bulunur.

K vitamini

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 15 mcg

4-8 yaş: 20 mcg

Yararları

Nomalde bağırsaklardaki bakteriler tarafından yapılır. Pıhtılaşma faktörlerinin sentezi için gereklidir. Eksikliğinde diş eti kanamaları görülebilir.

Nelerde var?

Kanda pıhtılaşma için gerekli olan yeşil yapraklı sebzelerde bulunur.

MİNERALLER

KALSİYUM

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 500 mg

4-8 yaş: 800 mg

Yararları

Büyük oranda kemiklerde bulunur. Eksikliği yüksek oranlara vardığında diş ve sırtta ağrılar, kemiklerde zayıflama, çatlama ve kolay kırılma görülür.

Nelerde var?

En çok süt ve süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, kuru meyve, fındık, narenciye ve balıkta bulunur.

KROM

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 11 mcg

4-8 yaş: 15 mcg

Yararları

Vücuttaki basit şekerin parçalanmasını ve kullanımını düzenler ve kandan hücrelere glikoz transferi sağlar. İnsülin oluşumuna ve kolesterol düzeyi kontrolüne yardım eder. Vücuttaki enzim ve hormonlar için çok önemlidir.

Nelerde var?

Yumurta sarısı, istiridye, yer fıstığı, üzüm suyu, peynir, buğday ve mayada bulunur.

DEMİR

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 7 mg

4-8 yaş: 10 mg

Yararları

Hemoglobin (kırmızı kan hücresi), miyoglobin (kas pigmenti) ve enzim üretimi için gereklidir. Vücuttaki demirin sadece yüzde 8'i kan damarlarından gelir. Vücutta büyümeye yardım eder, yorgunluğa karşı ve hastalıklardan korunmada kullanılır. Vücuttaki B grubu vitaminlerinin kullanımını artırır.

Nelerde var?

Yumurta sarısı, et, balık, ciğer, yeşil yapraklı sebzeler, fasulye, fındık ve dalakta bulunur.

MAGNEZYUM

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 80 mg

4-8 yaş: 130 mg

Yararları

Sinir sisteminin ve kasların gevşemesini sağlayan mineraldir. Magnezyum kandaki şekerin enerjiye dönüştürülmesinde önemli rol oynar. Sağlıklı dişler ve sindirim sisteminin rahatlığı için gereklidir.

Nelerde var?

Soya fasulyesi, fındık, süt, balık, yeşil yapraklı sebzeler ve tahıllarda bulunur.

POTASYUM

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 3 g

4-8 yaş: 3.8 g

Yararları

Sodyumla birlikte vücuttaki su dengesinin sağlanmasına yardımcı olur, gıdaların hücre içine geçişini sağlar, sinir sistemindeki mesajları iletir. Beyne oksijen gönderilmesi için önemlidir. Bu mineral vücutta her gün kullanılır ve tekrar yeri doldurulur. Kalp ve diğer kasların sağlıklı yapılarını korumaları potasyuma bağlıdır.

Nelerde var?

Fazla şeker, diüretikler, laksatifler, fazla tuz, alkol ve stres bu mineralle vücuttan atılır. Et, süt, sebze, meyveler ve kurubaklagillerde bulunur.

ÇİNKO

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 3 mg

4-8 yaş: 5 mg

Yararları

Proteinlerin enerjiye dönüştürülmesi için çok önemlidir. Zihinsel fonksiyonlarda, vücudun kendini iyileştirmesi ve yenilemesi gereken durumlarda, bağışıklık sisteminin gelişmesinde ve hormonal dengede önemli yere sahiptir.

Nelerde var?

Kalp, beyin ve üreme sisteminin çalışması için gereklidir. Deniz ürünleri, et, karaciğer, fındık, ay çekirdeği, süt ve yumurtada bulunur.

İYOT

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 90 mcg

4-8 yaş: 90 mcg

Yararları

Tiroid bezlerinde yer alır. Tiroid ve tiroid kontrol mekanizmasında, zihinsel fonksiyonlarda, enerji ve kilo almada önemli rol oynar.

Nelerde var?

İyotlu tuzda bulunur.

FOSFOR

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 460 mg

4-8 yaş: 500 mg

Yararları

Sadece fizyolojik kimyasal reaksiyonlarda yer almakla kalmaz, aynı zamanda vücuttaki bütün hücrelerde bulunur. Normal kemik ve diş yapısı, kalp düzeni ve normal böbrek fonksiyonları için gereklidir.

Nelerde var?

Süt ürünleri, sakatatlar, et ve kurubaklagillerde bulunur.

SODYUM

Günlük ihtiyaç

1-3 yaş: 1 gram

4-8 yaş: 1.2 gram

Yararları

Bu mineral sinir ve kas fonksiyonlarının devamı için çok önemlidir. Asıl görevi sıvı pompalanmasını ve gıdaların hücre zarından geçişini sağlamaktır. Bol miktarda sodyum yüksek kan basıncına katkıda bulunur.

Nelerde var?

Tuz, füme etler, süt ve süt ürünlerinde bulunur.

OMEGA YAĞ ASİTLERİ

Yağlar, bebeklerin ve çocukların beslenmesindeki enerjinin neredeyse tümünü sağlar ve vücudun önde gelen enerji depolarını oluşturur. Diyetteki yağların kolay sindirilemeyeceği şeklinde, geleneksel bir endişe söz konusudur. Bütün dokuların yapı taşları olan yağlar, hücre membranının sentezinde “olmazsa olmaz” nitelikteki moleküllerdir. Omega yağlarının ne zaman ne kadar alınması gerektiğine dair çalışmalar sürmektedir. Varılan görüş birliği hayatın özellikle ilk evreleri olmak üzere tüm yaşam boyunca bu elzem yağların yeterli alınmaları gerektiğidir.

• Hamilelik öncesi, sırası ve sonrasında anne vücudunda bulunan omega 3 yağlarının bebeğin görme yeteneklerini ve zekasını geliştirdiği saptanmıştır.

• Gebelik sırasında annenin diyetindeki omega-3 yağ miktarı, anne karnındaki bebeğin, doğum sırasında yeterli miktarda omega-3 yağlarına sahip olabilmesi açısından büyük önem taşır.

• Besinlerle yeterince omega-3 almayan kadınların prematüre bebek doğurma olasılıkları daha yüksek olabilir.

• Omega yağlarının ideal dengesiyle beslenen çocuklarda dikkat dağınıklığı, düşünmeden hareket etme ve aşırı hareketlilik gibi durumlara daha az rastlanmaktadır.

Unutmayın omega yağlarının sadece bebeklerin beyin gelişimi üzerine etkileri yoktur, yetişkinler için de çok önemli olduğu bildirilmiştir. Yapılan araştırmalara göre algılama ve hafıza yeteneklerini geliştirdiği gözlenmiştir.

Omega 3 ve omega 6 yağlarından zengin besinler, yeterli ve dengeli miktarlarda tüketilmelidir.

Kaynakları:

Omega 3: Balık ve diğer deniz ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, ceviz, fındık.

Omega 6: Ayçiçek, mısırözü ve soya yağları, tahıllar.

Omega yağları ile zenginleştirilmiş olan ürünler de tercih edilebilir.

Devamlı takip önemlidir:

Yeterli ve dengeli beslenme insan yaşamı boyunca doğumdan ölüme dek fizyolojik, sosyolojik ve psikolojik tüm gereksinimlerin giderilmesinde önemlidir. Yapılan çalışmalarda, yetersiz beslenen çocukların fiziksel ve mental açıdan geri kaldıkları gözlenmiştir. Bu nedenle bebeğinizin normal gelişimini tamamlayabilmesi için beslenme gereksinimlerini gelişim evrelerindeki değişime göre karşılamak için de düzenli gelişim takiplerini yapmalısınız.